Voorzienbaarheid en risicoaanvaarding: wanneer telt schade niet mee?

Soms wijst de overheid een aanvraag af omdat u de schade had kunnen zien aankomen. Dat heet voorzienbaarheid of risicoaanvaarding. In dit artikel leggen we uit wanneer dat speelt. Voorzienbaarheid is één van de voorwaarden voor nadeelcompensatie.

Wat betekent het?

De gedachte is simpel. Wist u van tevoren dat er werk zou komen? En bent u toch begonnen op die plek? Dan heeft u dat risico zelf genomen.

De wet noemt dit risicoaanvaarding. Het staat in artikel 4:126, tweede lid, van de Algemene wet bestuursrecht.

Een voorbeeld

Stel: een gemeente maakt in 2022 bekend dat een straat in 2026 helemaal opnieuw wordt ingericht. De plannen staan openbaar op de website.

Opent u in 2024 een winkel in die straat? Dan kon u weten wat eraan zat te komen. De gemeente kan dan zeggen dat u dat risico zelf heeft aanvaard.

Zat u er al sinds 2010? Dan ligt dat heel anders. U kon dit niet weten toen u begon.

Twee soorten

Er zijn twee vormen:

• Actieve risicoaanvaarding. U koopt of huurt een pand terwijl de plannen al bekend waren.
• Passieve risicoaanvaarding. U heeft niets gedaan terwijl u nog iets had kunnen doen, en dat had u wel kunnen weten. Dit speelt vooral bij planschade.

Belangrijk: het gaat om wat écht bekend was

Voorzienbaarheid betekent niet dat u alles had moeten voorzien. Het gaat om concrete, openbare plannen. Een vaag idee of een gerucht is niet genoeg.

Ook telt het moment. Waren de plannen pas bekend nadat u uw pand kocht? Dan kan het u niet worden tegengeworpen.

Welke bronnen tellen wel, en welke niet

Dit is een punt waarop veel ondernemers zichzelf ten onrechte afschrijven.

Alleen plannen die door de overheid zelf openbaar zijn gemaakt tellen mee. Denk aan een gepubliceerd beleidsplan, een structuurvisie of een ontwerpbesluit dat ter inzage heeft gelegen.

Wat níét meetelt:

• Een krantenartikel of een bericht van de lokale omroep. Dat is niet door de overheid zelf gepubliceerd, en levert daarom geen risicoaanvaarding op.
• Een stuk dat alleen in een raadsvergadering is besproken of op een informatiebijeenkomst is toegelicht, maar dat niet ter inzage heeft gelegen.

Met andere woorden: het gaat er niet om of iets in het nieuws was, maar of het officieel en openbaar beschikbaar was.

De overheid moet het aantonen

Nog iets belangrijks: de bewijslast ligt niet bij u.

Kan de overheid niet aantonen dat het plan daadwerkelijk openbaar is gemaakt, dan mag zij u geen risicoaanvaarding tegenwerpen. Krijgt u dus te horen dat u het "had kunnen weten", vraag dan waar dat precies is gepubliceerd en wanneer het ter inzage lag.

Er speelt nog meer mee

Ook als de plannen bekend waren, is niet alles verloren. De rechter kijkt ook of het werk anders uitpakte dan aangekondigd. Duurde het veel langer? Was de overlast veel groter dan gezegd? Dan kan uw positie alsnog sterker zijn. De duur en de zwaarte van de overlast tellen namelijk ook mee bij het normaal maatschappelijk risico.

U moet zelf ook iets doen

Er is nog een punt uit dezelfde wet: de schadebeperkingsplicht. U moet doen wat redelijk van u verwacht mag worden om de schade te beperken.

Denk aan het aanpassen van uw openingstijden, extra reclame maken of klanten wijzen op een andere ingang. Doet u helemaal niets, terwijl dat wel kon, dan kan dat meewegen.

Let op: u hoeft geen wonderen te verrichten. Het gaat om wat redelijk is.

Laat het per situatie bekijken

Voorzienbaarheid is vaak een discussiepunt. De gemeente gebruikt het regelmatig als reden om af te wijzen. Maar of het in uw geval terecht is, hangt helemaal af van de datums en de feiten.

Wanneer bent u begonnen? Wanneer werden de plannen bekend? Dat bepaalt alles. Laat dit daarom rustig nakijken voordat u ervan uitgaat dat u geen kans maakt.

Is er in uw straat iets blijvend veranderd, bijvoorbeeld doordat parkeerplaatsen zijn verdwenen? Lees dan ook ons artikel over permanente schade.