Nadeelcompensatie voor de markt- en ambulante handel

Samenvatting: Voor marktkooplieden ligt nadeelcompensatie gevoeliger dan voor een winkel of horecazaak. Lees eerlijk wanneer u als ambulant handelaar wel en niet sterk staat als de markt verplaatst of vervalt door werkzaamheden.

Als de gemeente het marktplein openbreekt, wordt de weekmarkt verplaatst naar een andere locatie of gaat hij tijdelijk helemaal niet door. Voor u als marktkoopman betekent dat vaak direct omzetverlies: een slechtere plek, minder publiek, of helemaal geen omzet op uw vaste marktdag. De vraag is of u die schade vergoed kunt krijgen via nadeelcompensatie. Het eerlijke antwoord: soms wel, soms niet, en het luistert bij de markthandel nauwer dan bij een gewone winkel.

Nadeelcompensatie is een tegemoetkoming voor ondernemers die onevenredig zwaar worden getroffen door rechtmatig handelen van de overheid. Ook ambulante handel valt daaronder. Maar juist bij de markt zit er een addertje onder het gras dat u moet kennen voordat u er tijd in steekt.

Waarom de markt een bijzonder geval is

Bij nadeelcompensatie draait het om twee toetsen. De eerste is de speciale last: u moet aantonen dat u zwaarder bent getroffen dan vergelijkbare anderen. De tweede is het causaal verband: u moet aannemelijk maken dat juist de maatregel van de gemeente uw omzetverlies veroorzaakte.

En daar wringt het bij de markt. Als de hele markt tijdelijk verplaatst, worden alle kooplieden geraakt, niet u in het bijzonder. De overheid en de rechter beschouwen een tijdelijke verplaatsing bij werkzaamheden bovendien vaak als een normale maatschappelijke ontwikkeling die bij het ondernemerschap op de markt hoort. In een bekende zaak wees de Raad van State een verzoek van een marktkoopman af, precies omdat hij niet onderscheidend zwaarder was getroffen dan de collega's die ook moesten verplaatsen, en omdat het causale verband onvoldoende was aangetoond. Kortom: "de markt ging dicht, dus ik krijg iets" gaat hier niet op.

Het verschil met een vaste winkel

Hier zit het wezenlijke verschil met een winkelier of horecaondernemer. Een vaste zaak zit op één adres, en als de straat voor de deur openligt terwijl de zaak verderop nog bereikbaar is, kunt u vaak aantonen dat juist ú onevenredig wordt geraakt. Een marktkoopman deelt zijn lot daarentegen met alle andere kooplieden op diezelfde markt. Wordt de markt verplaatst, dan verplaatst iedereen mee, en juridisch gezien zit u dan in dezelfde positie als de rest.

Dat maakt de vergelijkingsgroep bij de markt anders. Een winkelier vergelijkt zich met de andere winkels in zijn straat, en verschillen in bereikbaarheid zijn daar goed zichtbaar. Een marktkoopman wordt in eerste instantie vergeleken met de andere kooplieden op zijn markt, en die zijn allemaal verplaatst. Om toch een speciale last aan te tonen, moet u laten zien dat uw situatie afwijkt van die van uw collega's, en niet slechts dat de markt als geheel is geraakt. Dat is een hogere en andere lat dan bij een vaste zaak, en het is precies de reden waarom marktzaken zo vaak stranden op een verkeerde onderbouwing.

Waarom de duur vaak doorslaggevend is

Bij de markt is de duur van de maatregel misschien wel de belangrijkste factor. Een markt die één keer wordt verplaatst of één week vervalt, valt al snel binnen wat u als ondernemer nu eenmaal moet accepteren. Maar dat verandert naarmate het langer duurt. Een marktplein dat maandenlang op de schop ligt, of een markt die keer op keer naar een slechtere locatie moet uitwijken, tikt aan tot een schade die het normale ondernemersrisico ver te boven kan gaan.

Let daarbij goed op wat er was aangekondigd. Als de gemeente een korte verplaatsing aankondigde maar de werkzaamheden lopen fors uit, dan is dat uitgelopen deel juist het sterkste aanknopingspunt. U kon een korte onderbreking verwachten, maar niet dat het een half jaar zou worden. Die onvoorziene verlenging is vaak precies het stuk schade dat boven het normale risico uitstijgt, en waar een aanvraag kansrijk wordt. De aangekondigde duur en de werkelijke duur naast elkaar leggen is dan ook een van de eerste dingen waar het bij een marktzaak op aankomt.

Wanneer u als marktkoopman wél sterk staat

Dat betekent dat een claim zeker niet kansloos is. Er zijn situaties waarin een marktkoopman juist wél onevenredig wordt geraakt, en dan kantelt het beeld. Denk aan:

• U wordt naar een aantoonbaar slechtere plek verplaatst dan de andere kooplieden, bijvoorbeeld een hoek zonder loop terwijl de rest op een goede locatie staat.
• De markt kan door de werkzaamheden langdurig helemaal niet doorgaan, niet slechts een keer verplaatst worden, waardoor uw omzet structureel wegvalt.
• Juist uw type kraam wordt hard geraakt, bijvoorbeeld omdat u vaste klanten heeft die u op uw vaste plek weten te vinden, of omdat u versproducten verkoopt die u niet elders kwijt kunt.
• De verplaatsing of afsluiting duurt veel langer dan aangekondigd.

In die gevallen kunt u het verschil maken tussen uw situatie en die van de gemiddelde koopman, en juist dat onderscheid is wat een aanvraag kansrijk maakt. Het vraagt wel om een scherpe, goed onderbouwde vergelijking, want de lat voor het aantonen van het causale verband ligt bij de markt hoog.

Een deel blijft voor eigen rekening, en hoeveel verschilt per gemeente

Ook als u een sterke zaak heeft, wordt niet elke euro vergoed. Een deel van de schade hoort bij het ondernemersrisico van de ambulante handel. Alleen het deel dat daar bovenuit stijgt, komt in aanmerking. Hoe een gemeente dat eigen risico invult, met welk percentage en welke methode, verschilt per gemeente en luistert nauw. Die drempel verschilt dus per gemeente.

Wat dit voor u betekent

De markthandel is precies het soort geval waarin een eerlijke inschatting vooraf het meeste waard is. Bij de ene marktkoopman is de claim kansloos omdat hij niet onderscheidend genoeg is geraakt, bij de andere juist kansrijk omdat zijn situatie duidelijk afwijkt. Wij weten hoe gemeenten en de rechter dit soort marktzaken beoordelen, en waar het onderscheid zit tussen een kansrijke en een kansloze aanvraag. Wij kijken kosteloos of uw situatie kans maakt, op basis van no cure, no pay. Zo steekt u er geen tijd of geld in als het toch geen zin heeft.